Heiberg
Ligging en beschrijving (tekst: Dirk Hennebel)
Het kasteelpark de Heiberg ligt op de gelijknamige Heiberg in
Kessel-Lo. Slechts weinig inwoners van het Leuvense kennen dit
'vergeten' kasteeldomein. Nochtans is de Heiberg een openbaar park. Het
ligt aan de kruising van de Heideberg en de Koetsweg. Het ligt aan de
kruising van de Heideberg en de Koetsweg. Het kasteelpark Heiberg is
een waardevol relictgebied voor soortenrijke graslanden. Het ligt op
één van de kenmerkende Diestiaan-
heuvels van het Hageland, waarvan de Kesselberg in Leuven het meest
bekend is.
Reeds bij het betreden van het park steekt het kasteeltje met zijn geel
geverfde muren fel af boven het groene hellingsgrasland. Het kasteel
werd in 1871 gebouwd door Josephus Van Overstraeten en werd in 1901
overgelaten aan Emiel en Bertha Staes-Van Overstraeten. In 1906 kwam
het goed in bezit van Camille Lafosse, die het herhaaldelijk verbouwde
tot het in 1923 nagenoeg zijn huidige vorm kreeg.
De oorspronkelijk
beboste hellingen van de Diestiaanheuvels werden in de loop van de
geschiedenis al snel ontbost. Hout was geliefd voor de bouw van onder
andere huizen en schepen. In onze streek was het ook een belangrijke
brandstof voor veldovens, die gebruikt werden om stenen te bakken
(leemontginning). Gelegen tegen de flank van zo een Diestiaanheuvel
blijkt het bijhorende grasland even oud of ouder te zijn dan het
historische kasteel. We spreken hier dan over een ouderdom van minstens
135 jaar. Dergelijke graslanden hebben vaak een hoge botanische waarde
door het uitblijven van bemesting en herbicidengebruik. Eveneens
belangrijk is een continu beheer van maaien en afvoeren en het ruimen
van gevallen bladeren nog voor de winter.
Diverse plantengemeenschappen presenteren zich in de grasmat. Soorten
als Borstelgras, Tandjesgras, Mannetjesereprijs, Liggend walstro,
Tormentil en Struikheide wijzen naar een goed ontwikkeld heischraal
grasland. Evenals Grasklokje en Knolrus zijn het soorten die achteruit
gaan in Vlaanderen en vooral typerend zijn voor de Kempen.
Knolboterbloem is kenmerkend voor ongescheurde, oude graslanden op plaatsen waar
gedurende tientallen jaren geen verandering van beheer is opgetreden.
Ze verdraagt evenals Reukgras slecht bemesting. Opvallend is dat er niet alleen een droge gradiënt
is. Het natte gedeelte tekent zich sterk af door een dominantie van
Egelboterbloem, Pitrus en Moerasrolklaver. Een voorlopige vegetatieopname brengt ons al tot meer dan 60 plantensoorten.
Verder vinden we in het najaar enkele bijzondere graslandpaddestoelen
terug. Enkele groepen, zoals Wasplaten, Aardtongen en Knotszwammen
wijzen op een hoge ouderdom en geringe verstoring van deze graslanden.
Enkele waargenomen soorten zoals de Gele wasplaat (met uitsterven
bedreigd), de Elfenwasplaat, de Slanke aardtong, het Papegaaizwammetje,
de Zwartwordende wasplaat en de Gele knotszwam komen alleen voor op
zeer zeldzaam geworden, zeer oude tot oude, schrale, ongestoorde
graslanden. Deze graslanden worden wel eens de
orchideeëngraslanden genoemd omwille van hun hoge natuurwaarde.
Het Vuurzwammetje is een indicator van zure, heischrale graslanden. De
‘beste’ plaatsen worden Wasplatengrasland genoemd door hun
voorkomen van vijf of meer soorten Wasplaten, zoals die voorkomen op de Koeheide. Ook Heiberg hoort hier bij.
De gradiënten van plantengemeenschappen, de soortenrijkdom van de
hogere planten, fungi en mossen en de ouderdom van het terrein maken
duidelijk dat het hier om een relictgebiedje gaat met een zeer hoge
behoudswaarde. Het grasland geeft ons een indicatie hoe het vroegere
heischrale karakter van de streek zou kunnen geweest zijn. Dergelijke
biotopen hebben een enorme biologische waarde en zijn moeilijk of niet
vervangbaar. Vooral de combinatie van een unieke botanische – en
hoge mycologische waarde maken dat we de plicht hebben om dit terrein
veilig te stellen naar de volgende generaties toe. Ook de landelijke
omgeving met akkers, bossen en enkele mooie vergezichten naar Leuven en
Vlierbeek nodigt uit tot een aangename wandeling.
Na de spectaculaire vondsten van zeldzame wasplaten
(de ‘orchideeën’ onder de
graslandpaddestoelen) op de Koeheide,
zijn recent ook mooie vondsten van heischrale graslanden met deze
paddestoelen gedaan op de Heiberg. Het is dan ook wenselijk om na te
gaan of op bepaalde stukken van de Heiberg een aangepast maaibeheer kan
gevoerd worden om de ontwikkeling van deze heischrale graslanden verder
te bevorderen.
<< Natuurgebieden
>> Activiteitenkalender
>> Natuur
in
de Stad
>> Wandelen
Natuurpunt
Leuven